نقش برجام در توسعه پایدار

1- نظارت جدی بر سرمایه گذاری خارجی در رابطه با اهداف توسعه ضرورت دارد، زیرا بدون این نظارت نظام محیط زیست، پایدار و سالم نخواهد ماند و دستیابی به توسعه پایدار امکان پذیر نیست.

2- مساله سرمایه گذاری مستقیم با کیفیت (Quality FDI) مطرح است. سرمایه گذاری مستقیم با کیفیت خارجی یعنی سرمایه گذاری که می تواند بزرگ ترین کمک ممکن را به توسعه پایدار و پیشرفت جامع کشور پذیرنده سرمایه بنماید. در این صورت:

• رشد مولد سریع و اشتغال قابل قبول بیشتری خواهیم داشت.
• مهارت ها و تکنولوژی های جدید خلق خواهند شد.
• دسترسی به بازار تسهیل شده و پیوند شرکت های کوچک و متوسط و شبکه عرضه جهانی برقرار خواهد شد.
• حرکت به سمت فعالیت های تجاری پایدار و منطبق با محیط زیست افزایش خواهد یافت.

3- سرمایه گذاری به عنوان موتور ایجاد شغل قابل قبول(Decent job)، موجب می شود تا نقش آژانس تشویق سرمایه گذاری در زمینه اهداف توسعه پایدار پررنگ شود، زیرا یکی از اهداف توسعه پایدار، ارتقای رشد اقتصادی پایدار و جامع، اشتغال مولد و شغل قابل قبول برای همه است. آن چیزی که در برنامه عمل (Plane of action) آدیس آبابا کشورهای در حال توسعه به آن توجه کردند. برای مثال شغل قابل قبول از اولویت پایدار جهانی برخوردار است. در حال حاضر خلق حدود 670 میلیون شغل برای رسیدن به اولویت توسعه پایدار مزبور لازم است. حدود 71میلیون نفر جوان بیکار وجود دارد. از هر دو شغل یکی موقتی است و پرداختی بابت آن نمی شود. از هر 4 کارگر یکی از آنها کمتر از دو دلار در روز برای خانواده خود تدارک می بیند. ضروری است این نابرابری رشد بین کشورها از طریق تقسیم سود حاصل از جهانی شدن، سرمایه گذاری پایدار و کار قابل قبول از بین برود. البته تفاوت زیادی بین کشورها برای اشتغال جوانان و مقایسه زن و مرد شاغل وجود دارد.

4- ایران همچنین اثرات و نقش شرکت های چندملیتی در بخش های متفاوت صنعتی را مطالعه کرده است. این به نوبه خود برای اقدامات پایداری در برخورد با اشتغال و اثرات بازار کار حاصل از عملیات شرکت های چندملیتی مد نظر قرار گرفته است، زیرا ایجاد اشتغال اولویت اول آژانس تشویق است و برای مثال تقریبا 75 درصد آژانس های تشویق به اشتغال فکر می کنند و سپس به دنبال انتقال تکنولوژی، ارتقای صادرات، ارزش افزوده داخل و توسعه مهارت ها هستند. سوال این است که آیا در این بین به کیفیت شغل که ایجاد می شود فکر می کنند. در این بین چالش ها و موانعی وجود دارد:

• فقدان نفع سرمایه گذاران یا تعهد آنها به توسعه اقتصادی
• مشکلات مربوط به اثرات اجتماعی سرمایه گذاری خارجی

5- ارتقای سرمایه گذاری های پایدار، با عنوان رهیافت های جدید ارتقای سرمایه گذاری مدنظر قرار گرفته است:

• سیاست های جذب سرمایه گذاری خارجی نباید مابین سرمایه گذاری داخلی و خارجی تفاوتی قائل شود، بلکه باید بین این دو، پیوندی مناسب بر قرار کند.
• سیاست های جذب و ارتقای سرمایه گذاری باید رهیافتی فراتر از فقط جذب سرمایه گذاری داشته باشد. سیاست های جذب سرمایه گذاری خارجی در کشور باید ابعاد متعددی را موردملاحظه و دقت قرار دهد.
• انواع سرمایه گذاری مستقیم خارجی از یک نوع و ماهیت نیستند و نیازمند تلفیق بیشتر سیاست های خاص جذب هستند.
• برای تشویق سرمایه گذاری خارجی لازم است که هر کشوری استراتژی محکمی تدوین و ارائه کند. این استراتژی باید برای جذب سرمایه گذاری، ورود آن، حفظ و حمایت از سرمایه گذاری، پیوند و گسترش آن برنامه ها را درنظر بگیرد.
• همه انواع FDI یک شکل و به دنبال هدف واحدی نیستند. همه انواع FDI نسبت به استراتژی های تشویق سرمایه گذاری عکس العمل یکسانی ندارند.
• همه انواع سرمایه گذاری خارجی، اثرات و پیامدهای یکسان اقتصادی و اجتماعی ندارند، زیرا بسیاری از انواع سرمایه گذاری مستقیم خارجی در حوزه منابع طبیعی و استخراج آن فعالیت می کنند.

1- سیاست های تشویق سرمایه گذاری خارجی باید در یک چارچوب به هم پیوسته(Integrated lens) تدوین شوند. یا به عبارتی در تدوین چارچوب مربوطه، عوامل و عناصر لازم را دربر گیرند. استراتژی تشویق سرمایه گذاری خارجی آژانس های تشویق را کمک می کند تا انتخاب های خود را داشته باشند. نهادهای لازم برای انجام کار را تعریف کنند، خدماتی که برای ارائه به سرمایه گذاران لازم است را مشخص کنند و ترتیب و فازبندی آنها را معین کند.

2- سیاست های تشویق نه تنها جذب سرمایه را دربر می گیرد، بلکه سرمایه گذاران را طی تاسیس (ایجاد)، حفظ و نگهداری، توسعه و پیوند با سرمایه پذیر در کشور مقصد دربر می گیرد. استراتژی های تشویق باید در چارچوب سیاست های اقتصادی و سرمایه گذاری وسیع تری تدوین شوند که کشور میزبان را به اقتصاد بین الملل پیوند دهد و این نوع پیوند است که فضا و محیط را برای جذب، حفظ و ارتقای سرمایه گذاری فراهم می آورد.

3- تشویق سرمایه گذاری خارجی مستلزم ملاحظات خدمات محور(Service Oriented Intermediary) بازاریابی تخصصی و نیز مستلزم تمرکز بر سرمایه گذاران و بخش های هدف است.

• کشورها باید آژانس های تشویق سرمایه گذاری تخصصی داشته باشند.
• آژانس سرمایه گذار در واقع پلی است بین سرمایه گذاران و دولت. این آژانس سیاست ها را برای سرمایه گذاران تفسیر و ارسال می کند.
• آژانس باید اقتدار و انعطاف نهادی داشته باشد. پرسنل آن باید افکار و تجربیات و بخش خصوصی داشته باشند.

همانگونه که قبلا توضیح داده شد، خدماتی که آژانس تشویق در کشور می تواند ارائه کند، در چهار مرحله خدمات بازاریابی، خدمات اطلاعاتی، خدمات کمکی (Assistant) و خدمات مداخله و مدافعه(Advocacy) قابل تقسیم می باشد. این چهار مرحله در چهار مرحله و سیکل سرمایه گذاری که عبارت از مراحل جذب، ورود، حفظ و توسعه و گسترش قابل ارائه اند. البته به جز مرحله ورود سرمایه خارجی که خدمات بازاریابی قابل ارائه نیست.